Herkenbare vragen
- Wat is een ouderling?
- Hoe word je ouderling?
- Is er een minimumleeftijd?
- Welke opleiding krijgt een ouderling?
- Hoeveel tijd kost het ouderlingschap naast werk en gezin?
- Kunnen plaatselijke omstandigheden invloed hebben op zijn verantwoordelijkheden?
- Waarom kunnen zusters geen ouderling worden?
- Kan een ouderling zijn functie verliezen?
- Is een ouderling een professionele hulpverlener?
- Kan hij fouten maken?
- Hoeveel invloed kan zijn oordeel hebben op het leven van een gemeentelid?
Wat is een ouderling?
Een ouderling is binnen Jehovah’s Getuigen een gedoopte man die is aangesteld om Bijbels onderwijs te geven, geestelijke zorg te bieden en samen met andere ouderlingen verantwoordelijkheid te dragen voor een plaatselijke gemeente.
Jehovah’s Getuigen hebben geen priester, pastoor of dominee die alleen aan het hoofd van een gemeente staat. Een lichaam van ouderlingen draagt gezamenlijk verantwoordelijkheid. Ouderlingen ontvangen voor deze gemeentelijke functie geen salaris.
Binnen het geloof wordt ouderlingschap gezien als dienstbaarheid. Volgens 1 Petrus 5:2, 3 horen ouderlingen niet over anderen te heersen, maar voor de gemeente te zorgen.
Wat doet een ouderling?
Ouderlingen geven onderwijs tijdens bijeenkomsten, bieden herderlijke zorg, begeleiden gemeenteleden en dragen verantwoordelijkheid voor de toepassing van Bijbelse en organisatorische richtlijnen.
Binnen het lichaam van ouderlingen bestaan verschillende taken. Een ouderling kan bijvoorbeeld coördinator van het lichaam van ouderlingen, secretaris, dienstopziener of groepsopziener zijn. In een gemeente met weinig ouderlingen kan één man meerdere taken tegelijk hebben.
Ouderlingen kunnen ook betrokken zijn bij herderlijke gesprekken, ernstige zonden, de beoordeling van berouw en gesprekken met mensen die na verwijdering willen terugkeren. Sommige ouderlingen hebben daarnaast verantwoordelijkheden rond congressen, bouwprojecten of een ziekenhuiscontactcomité.
Ouderling zijn omvat dus veel meer dan lezingen houden.
Ouderling zijn kan veel tijd en energie vragen
Veel ouderlingen hebben naast hun religieuze functie een betaalde baan, partner, kinderen, huishouden en andere persoonlijke verantwoordelijkheden. Daarnaast nemen zij zelf deel aan bijeenkomsten, persoonlijke studie en prediking.
Daar komen hun extra taken als ouderling bovenop: voorbereiding, vergaderingen, herderlijke zorg, gemeentelijke verantwoordelijkheden en soms intensieve gesprekken.
Het ouderlingschap kan daardoor een aanzienlijk beroep doen op tijd, energie en beschikbaarheid.
Beschikbaar zijn wanneer iemand je nodig heeft
Een gemeentelid kan een ouderling benaderen bij verdriet, geloofsvragen, huwelijksproblemen, persoonlijke zorgen of een ernstige zonde.
Niet iedere situatie is in één gesprek opgelost. Een ouderling kan meerdere gesprekken voeren, informatie bestuderen of met andere ouderlingen overleggen.
Bij ernstige gemeentelijke zaken kunnen gesprekken bovendien emotioneel zwaar zijn.
Een ouderling moet daardoor soms beschikbaar zijn wanneer iemand anders hem nodig heeft, niet alleen wanneer dat goed uitkomt in zijn eigen agenda.
Ernstige gemeentelijke zaken
Wanneer een ernstige zonde verdere behandeling nodig heeft, kunnen drie geschikte ouderlingen worden aangewezen om als comité met de betrokken persoon te spreken.
Zij proberen vast te stellen wat er is gebeurd en beoordelen onder andere of er volgens de religieuze maatstaven berouw aanwezig is.
Dat kan voor de betrokken persoon zeer ingrijpend zijn, maar ook voor ouderlingen zwaar. Zij kunnen gevoelige informatie horen en betrokken zijn bij beslissingen die grote gevolgen hebben.
Een ouderling kan daardoor tegelijkertijd geestelijk begeleider, vertrouwenspersoon, Bijbels onderwijzer en beoordelaar van gedrag en berouw zijn.
Werk, gezin en gemeente
Volgens Jehovah’s Getuigen hoort een ouderling zijn verschillende verantwoordelijkheden in evenwicht te houden.
Zijn gezin mag niet structureel worden verwaarloosd doordat hij veel voor de gemeente doet. De Bijbelse vereisten stellen juist dat een man zijn eigen gezin goed moet leiden.
De balans kan bestaan uit werk, partner en kinderen, eigen geestelijk leven, bijeenkomsten, prediking, voorbereiding, gemeentelijke taken, herderlijke zorg, rust en persoonlijk leven.
Hoe zwaar dat is verschilt per persoon. Een ouderling met een flexibele baan en volwassen kinderen zit in een andere situatie dan iemand die fulltime werkt en jonge kinderen heeft.
Daarom is niet iedere ouderling voortdurend overbelast. Wel kan de combinatie veel vragen.
Ook een ouderling heeft rust nodig
Er bestaat geen Bijbelse opdracht dat een ouderling ieder vrij uur aan gemeentelijke activiteiten moet besteden.
Hij blijft ook echtgenoot, vader, werknemer en individu. Rust, ontspanning en tijd met zijn gezin kunnen nodig zijn om zijn andere verantwoordelijkheden goed te blijven dragen.
Veel doen voor de gemeente is niet automatisch hetzelfde als alles voor de gemeente moeten opofferen.
Hoe word je ouderling?
Je kunt jezelf niet eenvoudig aanmelden om ouderling te worden.
Een gedoopte man moet volgens de organisatie voldoen aan Bijbelse vereisten uit onder andere 1 Timotheüs 3:1-7 en Titus 1:5-9. Er wordt gekeken naar gedrag, reputatie, geestelijke instelling, zelfbeheersing, gezinsleven, gastvrijheid en vermogen om onderwijs te geven.
Vaak heeft een man eerst ervaring als dienaar in de bediening.
Plaatselijke ouderlingen bespreken welke broeders volgens hen aan de vereisten voldoen en doen aanbevelingen. Binnen de regeling die in je bron wordt beschreven stelt de kringopziener ouderlingen en dienaren in de bediening aan.
Jehovah’s Getuigen spreken daarbij over aanstelling door heilige geest, omdat de vereisten volgens hen door Gods geest in de Bijbel zijn vastgelegd.
Is er een minimumleeftijd?
In de aangeleverde openbare informatie wordt geen vaste minimumleeftijd voor ouderlingen genoemd.
Dat betekent niet dat iedere jonge gedoopte man ouderling kan worden. Hij moet volgens de organisatie geestelijk volwassen zijn en aan de Bijbelse vereisten voldoen.
De Wachttoren schreef in 2023 dat jonge broeders in hun late tienerjaren als dienaar in de bediening kunnen worden aangesteld en dat een bijzonder bekwame dienaar van begin twintig ouderling kan worden.
Een ouderling hoeft dus niet letterlijk een oudere man te zijn.
Een jonge ouderling kan grote verantwoordelijkheid krijgen
Een relatief jonge man kan daardoor verantwoordelijkheid krijgen binnen een gemeente waarin veel leden tientallen jaren ouder zijn.
Hij kan betrokken raken bij gesprekken over huwelijk, seksualiteit, ernstige zonde, berouw en andere persoonlijke onderwerpen.
Leeftijd bepaalt niet automatisch hoeveel wijsheid of empathie iemand bezit. Een jonge man kan zeer evenwichtig zijn en een oudere man kan fouten maken.
Maar religieuze geschiktheid, levenservaring en professionele deskundigheid zijn verschillende dingen.
Maakt het uit in welke gemeente je zit?
De officiële vereisten horen overal hetzelfde te zijn, maar plaatselijke omstandigheden kunnen invloed hebben op hoeveel verantwoordelijkheid een ouderling krijgt.
Een grote gemeente kan veel ervaren ouderlingen en dienaren hebben. Een kleine of afgelegen gemeente kan maar enkele geschikte mannen hebben.
Wanneer er weinig ouderlingen zijn, kan één man meerdere taken tegelijk dragen.
Dat betekent niet automatisch dat de officiële aanstellingseisen anders zijn. Wel kunnen de praktische verantwoordelijkheden na de aanstelling sterk verschillen.
Waarom kunnen vrouwen geen ouderling worden?
Binnen Jehovah’s Getuigen kunnen alleen gedoopte mannen ouderling of dienaar in de bediening worden.
Een zuster kan tientallen jaren Jehovah’s Getuige zijn, veel Bijbelkennis en levenservaring hebben, pionieren en als wijs en geestelijk sterk worden beschouwd. Zij kan volgens deze leer toch geen ouderling worden.
Wanneer geen geschikte broeder beschikbaar is, kunnen bepaalde taken onder omstandigheden door bekwame zusters worden uitgevoerd. Dat maakt hen echter geen ouderling.
Jehovah’s Getuigen baseren dit onderscheid op hun interpretatie van de Bijbel en op de verschillende rollen die volgens hen aan mannen en vrouwen zijn gegeven.
Volgens hun eigen geloof betekent dit niet dat vrouwen minder waardevol of geestelijk zouden zijn. Andere christelijke stromingen interpreteren de betreffende Bijbelteksten anders.
Religieuze positie en deskundigheid zijn niet hetzelfde
Stel dat een gemeente een vrouwelijke psycholoog van vijftig heeft met veel levenservaring en daarnaast een man van begin twintig die aan de religieuze vereisten voor ouderlingschap voldoet.
De vrouw kan vanwege haar geslacht geen ouderling worden. De jonge man kan dat volgens de regels wel.
Dat betekent niet dat hij daardoor meer kennis heeft van psychologie, relaties of menselijk gedrag.
Hij voldoet aan de religieuze voorwaarden voor een religieuze functie.
Daarom is het belangrijk onderscheid te maken tussen religieus aangesteld zijn, levenservaring hebben en professioneel deskundig zijn.
Welke opleiding krijgt een ouderling?
Ouderlingen krijgen opleiding binnen de organisatie. Er bestaan speciale scholen en bijeenkomsten en daarnaast ontvangen zij doorlopend Bijbels en organisatorisch onderwijs.
Het is daarom niet juist te zeggen dat ouderlingen geen opleiding krijgen.
De belangrijke vraag is:
waarin zijn zij opgeleid?
Hun opleiding richt zich vooral op Bijbelse, herderlijke en organisatorische verantwoordelijkheden.
Dat is een andere opleiding dan een beroepsopleiding in psychologie, psychiatrie, geneeskunde, maatschappelijk werk of recht.
Zijn ouderlingen professionele hulpverleners?
Niet vanwege hun functie als ouderling.
Een ouderling is niet automatisch opgeleid als psycholoog, psychiater, arts, therapeut of maatschappelijk werker. Een individuele ouderling kan natuurlijk toevallig wel zo’n beroep hebben.
Een empathische en ervaren ouderling kan voor een gelovige veel steun bieden. Maar goede bedoelingen en religieuze ervaring vervangen niet automatisch professionele deskundigheid.
Bij ernstige psychische, medische, juridische of relationele problemen kan daarom naast geestelijke begeleiding professionele hulp nodig zijn.
Hoeveel invloed kan een ouderling hebben?
Formeel draagt een ouderling verantwoordelijkheid samen met andere ouderlingen. Toch kan één ouderling persoonlijk veel invloed hebben.
Hij kan iemand vanaf de jeugd kennen, onderwijs geven vanaf het podium, herderlijke gesprekken voeren, advies geven over persoonlijke keuzes en betrokken zijn bij ernstige religieuze kwesties.
Voor iemand die ouderlingen als geestelijke herders ziet, kan hun mening daardoor veel gewicht krijgen.
Een zin als:
‘Misschien moet je eens nadenken over wat Jehovah hiervan vindt’
kan worden ervaren als meer dan alleen een persoonlijke mening.
Dat betekent niet dat ieder advies van een ouderling een bevel is.
Wel is het nuttig onderscheid te maken tussen een duidelijke Bijbelse regel, een organisatorische richtlijn en de persoonlijke toepassing of het advies van een ouderling.
Moet een ouderling zelf een voorbeeld blijven?
Een aanstelling betekent niet dat iemand automatisch voor altijd ouderling blijft.
Hij hoort te blijven voldoen aan de Bijbelse vereisten rond gedrag, reputatie, gezinsleven, geestelijke instelling en voorbeeldfunctie.
Ook wordt van ouderlingen verwacht dat zij zelf actief zijn in de prediking en daarin leiding geven.
Gezondheid, ouderdom, gezinssituatie en andere omstandigheden kunnen echter veranderen.
Het gaat daarom niet alleen om aantallen activiteiten, maar om de bredere vraag of iemand nog voor de functie in aanmerking komt en zijn verantwoordelijkheden kan dragen.
Kan iemand ophouden ouderling te zijn?
Ja.
Een ouderling kan zelf aangeven dat hij de verantwoordelijkheid niet meer kan of wil dragen. Ook kan worden vastgesteld dat hij niet langer aan de vereisten voldoet.
Dat hoeft niet automatisch te betekenen dat hij een ernstige zonde heeft begaan. Gezondheid, gezinsomstandigheden of persoonlijke belastbaarheid kunnen eveneens een rol spelen.
Voor iemand die jarenlang veel betekenis ontleende aan zijn ouderlingschap kan stoppen emotioneel ingrijpend zijn.
Daarom is voorzichtigheid met conclusies belangrijk:
niet meer als ouderling dienen vertelt op zichzelf niet waarom dat zo is.
Status kan onderdeel van identiteit worden
Een religieuze functie kan na verloop van tijd onderdeel worden van iemands identiteit.
Een ouderling kan zichzelf zien als iemand die zorgt, verantwoordelijkheid draagt en door de gemeente wordt vertrouwd. Andere gemeenteleden kunnen hem eveneens sterk met die rol identificeren.
Wanneer die functie verdwijnt kan iemand opluchting ervaren, maar ook teleurstelling, schaamte, verlies van betekenis of zorgen over wat anderen denken.
Het is daarom belangrijk onderscheid te maken tussen een religieuze functie verliezen en als mens minder waard worden.
Hoe goed kent een ouderling jou?
Dat verschilt.
Een ouderling kan iemand tientallen jaren kennen. Een andere ouderling kent dezelfde persoon misschien vooral vanuit de Koninkrijkszaal.
Maar zelfs iemand die je goed kent, kent niet automatisch je volledige jeugd, relaties, trauma’s, psychische gezondheid, angsten of innerlijke motivatie.
Dat wordt vooral belangrijk wanneer ouderlingen moeten beoordelen waarom iemand iets heeft gedaan, of hij berouw heeft en of hij veranderd is.
Een ouderling kan zien en horen wat iemand zegt en doet.
Hij kan niet rechtstreeks zien wat zich in iemands hart of hoofd afspeelt.
Ouderlingen en berouw
Volgens het geloof kent Jehovah het hart. Ouderlingen niet.
Zij moeten daarom kijken naar waarneembare aanwijzingen: wat iemand zegt, hoe hij handelt, of verkeerd gedrag gestopt is en welke veranderingen zichtbaar zijn.
Daarbij bestaat verschil tussen:
Berouw hebben – wat iemand werkelijk denkt, voelt en heeft veranderd.
Berouw tonen – wat andere mensen daarvan kunnen waarnemen.
Iemand kan oprecht berouw hebben en weinig emotie laten zien. Een ander kan zeer emotioneel zijn zonder dat die emotie op zichzelf bewijst wat er in zijn hart gebeurt.
Persoonlijkheid, opvoeding, schaamte, angst, culturele achtergrond, psychische klachten en neurodiversiteit kunnen allemaal beïnvloeden hoe iemand tijdens zo’n gesprek overkomt.
Een religieuze beoordeling van berouw is daarom niet hetzelfde als een professionele psychologische beoordeling.
Kunnen ouderlingen verschillend oordelen?
Ja.
Twee mensen kunnen dezelfde woorden, houding of omstandigheden verschillend interpreteren. Ervaring, persoonlijkheid en beschikbare informatie kunnen daarbij een rol spelen.
De organisatie probeert verschillen te beperken door richtlijnen, opleiding, overleg en meerdere ouderlingen bij belangrijke beslissingen te betrekken.
Maar menselijke interpretatie verdwijnt daarmee niet volledig.
Dat betekent niet automatisch dat beslissingen willekeurig zijn. Het betekent dat religieuze beslissingen nog steeds door mensen worden genomen.
Kunnen ouderlingen fouten maken?
Ja.
Ouderlingen zijn volgens de eigen geloofsleer onvolmaakte mensen.
Een ouderling kan informatie verkeerd begrijpen, iemand kan zich moeilijk uitdrukken of omstandigheden kunnen anders blijken te liggen dan eerst werd gedacht.
Dat betekent niet dat iedere beslissing daarom verkeerd is.
Maar een religieuze aanstelling maakt iemand ook niet onfeilbaar.
Respect betekent niet dat iemand altijd gelijk heeft
Binnen Jehovah’s Getuigen wordt respect voor ouderlingen sterk aangemoedigd.
Maar er bestaat verschil tussen:
‘Ik respecteer dat hij verantwoordelijkheid draagt.’
en:
‘Daarom kan zijn beoordeling niet verkeerd zijn.’
Ook binnen de eigen geloofsleer zijn ouderlingen onvolmaakt.
Respect, vragen stellen en persoonlijke verantwoordelijkheid hoeven daarom geen tegenpolen te zijn.
Kan de belasting zijn functioneren beïnvloeden?
Ook een ouderling heeft een beperkte hoeveelheid tijd, energie en concentratie.
Werkdruk, slaaptekort, gezinszorgen en veel verantwoordelijkheden kunnen voor ieder mens belastend zijn.
Dat betekent niet dat een drukke ouderling automatisch verkeerde beslissingen neemt.
Wel laat het zien waarom voldoende tijd, rust en aandacht belangrijk zijn wanneer iemand ingewikkelde situaties van anderen beoordeelt.
De mens achter de functie
Bij gesprekken over gezag kan gemakkelijk worden vergeten dat achter de functie gewoon een mens zit.
Een ouderling kan oprecht willen helpen, wakker liggen van de problemen van een gemeentelid en tijd vrijmaken terwijl hij zelf moe is.
Hij kan ook zelf verdriet, onzekerheid, relatieproblemen, gezondheidsklachten of geloofsvragen hebben.
Zijn functie maakt hem niet immuun voor gewone menselijke problemen.
Dat neemt zijn verantwoordelijkheid niet weg. Het laat wel zien dat degene die anderen ondersteunt zelf ook ondersteuning nodig kan hebben.
Vertrouwen en zelf blijven nadenken
Binnen Jehovah’s Getuigen wordt respect voor ouderlingen aangemoedigd. Tegelijk blijft volgens de Bijbel ieder mens persoonlijk verantwoordelijk tegenover God.
Daarom zijn deze uitspraken niet hetzelfde:
‘Ik respecteer zijn verantwoordelijkheid.’ ‘Ik waardeer zijn raad.’ ‘Ik heb onderzocht wat hij zegt.’
en:
‘Daarom moet zijn conclusie automatisch ook mijn conclusie worden.’
Een gelovige kan geestelijke begeleiding serieus nemen en tegelijk onderzoeken waarop een advies gebaseerd is.
Wanneer is andere hulp nodig?
Een ouderling kan veel betekenen voor iemand die geestelijke steun zoekt.
Maar niet ieder probleem is in de eerste plaats religieus.
Bij ernstige depressie, trauma, verslaving, suïcidaliteit, complexe relatieproblematiek, medische klachten of juridische kwesties kan specialistische deskundigheid nodig zijn.
Dan hoeft iemand niet te kiezen tussen een ouderling of professionele hulp.
Beide kunnen naast elkaar bestaan, zolang duidelijk is welke deskundigheid bij welke rol hoort:
een ouderling biedt geestelijke ondersteuning, een psycholoog behandelt psychische problematiek, een arts medische klachten en een jurist juridische vragen.
Vragen om over na te denken
Wat verwacht ik eigenlijk van een ouderling?
Hoeveel tijd en verantwoordelijkheid draagt deze ouderling naast zijn werk en gezin?
Heeft hij voldoende ruimte voor zijn eigen gezin, rust en gezondheid?
Welke rol spelen leeftijd, ervaring en plaatselijke omstandigheden?
Welke opleiding heeft hij voor het specifieke probleem waarmee ik bij hem kom?
Gaat mijn probleem vooral over geloof, of is daarnaast professionele deskundigheid nodig?
Hoe goed kent hij mijn persoonlijke omstandigheden?
Gaat zijn raad over een duidelijke Bijbelse regel, een organisatorische richtlijn of zijn toepassing van een beginsel?
Kan ik vragen waarop zijn advies gebaseerd is?
Wat gebeurt er wanneer verschillende ouderlingen mijn situatie anders beoordelen?
Hoe wordt een menselijke fout herkend en gecorrigeerd?
Kan iemand zijn ouderlingschap neerleggen zonder dat anderen daar onmiddellijk conclusies aan verbinden?
Kan ik respect hebben voor een ouderling en toch tot een andere persoonlijke conclusie komen?
Waar eindigt de verantwoordelijkheid van een ouderling en begint mijn eigen verantwoordelijkheid tegenover God?
Samenvatting
Een ouderling draagt binnen Jehovah’s Getuigen veel verantwoordelijkheid. Hij kan Bijbels onderwijs geven, herderlijke zorg bieden, leiding geven in de prediking, gemeentelijke taken uitvoeren en betrokken zijn bij ernstige religieuze zaken.
Veel ouderlingen combineren dat met werk, partner, kinderen en hun eigen religieuze leven.
Hun positie kan tegelijkertijd veel invloed hebben. Gemeenteleden kunnen zeer persoonlijke informatie met hen delen, hun raad zwaar laten meewegen en in bepaalde situaties te maken krijgen met hun beoordeling van gedrag of berouw.
Ouderlingen krijgen opleiding, maar die is vooral Bijbels, herderlijk en organisatorisch. Hun functie maakt hen niet automatisch professioneel deskundig op psychologisch, medisch of juridisch gebied.
Ook ouderlingen kunnen fouten maken. Zij zijn volgens hun eigen geloof onvolmaakte mensen en menselijke interpretatie blijft onderdeel van beslissingen.
Daarom kunnen twee dingen naast elkaar bestaan:
respect voor de verantwoordelijkheid van een ouderling
en:
zelf blijven onderzoeken, vragen stellen en verantwoordelijkheid nemen voor je eigen keuzes.
- ‘Hoe zorg je ervoor dat iemand die verantwoordelijkheid draagt voor de geestelijke zorg van anderen zelf voldoende tijd, steun, rust en ruimte houdt om die verantwoordelijkheid zorgvuldig te kunnen dragen?’
Bronnen en verdieping
Jehovah’s Getuigen – Hoe helpen de ouderlingen de gemeente? Over de taak van ouderlingen als geestelijke herders.
De Wachttoren – Lessen uit de twee brieven van Petrus, september 2023. Over herderlijke verantwoordelijkheid en voorbeeldgedrag.
De Wachttoren – Toon waardering voor de ‘gaven in mensen’, 2024. Over de rol en inzet van verantwoordelijke broeders.
De Wachttoren – Jonge broeders, word geestelijk volwassen, december 2023. Over jonge broeders, dienaren en ouderlingschap.
Watchtower Online Library – Opzieners als herders van de kudde. Over herderlijke zorg en verantwoordelijkheden.
Watchtower Online Library – publicaties over het evenwicht tussen gezin en ouderlingschap. Over tijd en verantwoordelijkheid voor gezin en gemeente.
Jehovah’s Getuigen – Bijbelteksten voor ons leven als christen: Opzieners, ouderlingen. Bijbelteksten over vereisten en taken.
Nieuwewereldvertaling – 1 Samuël 16:7; 1 Timotheüs 3:1-7; 5:8; Titus 1:5-9; 1 Petrus 5:1-3; Hebreeën 13:17. Bijbelteksten over ouderlingen, gezin, verantwoordelijkheid en geestelijk gezag.
Lees ook
Berouw – Wie bepaalt of iemand voldoende berouw heeft?
Comité van ouderlingen – Hoe worden ernstige gemeentelijke zaken behandeld?
Dienaar in de bediening – Hoe word je dienaar en welke taken heeft hij?
Herderlijk bezoek – Wat gebeurt er tijdens een herderlijk gesprek?
Kringopziener – Welke verantwoordelijkheid heeft een kringopziener?
Organisatiestructuur – Hoe loopt de leiding binnen Jehovah’s Getuigen?
Velddienst – Welke plaats heeft prediking in het leven van een Jehovah’s Getuige?
Verwijdering – Wat betekent het als iemand uit de gemeente wordt verwijderd?
