Uitsluiting binnen Jehovah's Getuigen

Uitsluiting behoort tot de meest ingrijpende onderwerpen binnen Jehovah's Getuigen. Voor veel gelovigen is het een Bijbels gebod dat bedoeld is om de gemeente rein te houden en iemand tot inkeer te brengen. Voor veel voormalige Jehovah's Getuigen is het juist een van de pijnlijkste ervaringen uit hun leven. In dit artikel bekijken we wat de Bijbel zegt, hoe Jehovah's Getuigen deze teksten uitleggen en welke psychologische gevolgen sociale uitsluiting kan hebben. Wat zegt de Bijbel? De meest aangehaalde teksten zijn: 1 Korinthie 5 Paulus schrijft over een man die ernstige immoraliteit bedrijft. Hij roept de gemeente op geen omgang met hem te hebben en zelfs niet met hem te eten. 2 Johannes 10-11 Hier wordt geschreven dat iemand die een andere leer brengt, niet ontvangen of begroet moet worden. Mattheüs 18:15-17 Jezus beschrijft een proces waarbij eerst persoonlijk wordt gesproken, daarna met getuigen en uiteindelijk met de gemeente. Pas daarna wordt iemand behandeld "als een heiden of tollenaar". Deze teksten vormen de basis voor verschillende christelijke interpretaties van uitsluiting. Hoe interpreteren Jehovah's Getuigen deze teksten? Jehovah's Getuigen zien uitsluiting als een Bijbelse maatregel die meerdere doelen dient: de gemeente beschermen; ernstige zonde niet normaliseren; de uitgesloten persoon helpen tot inkeer te komen; trouw blijven aan wat zij zien als Gods richtlijnen. Van actieve Jehovah's Getuigen wordt verwacht dat zij sociaal contact met uitgesloten personen vermijden. Bij naaste familieleden die niet meer thuis wonen, wordt het contact vaak tot het noodzakelijke beperkt. Veel Jehovah's Getuigen ervaren dit als een moeilijke maar liefdevolle vorm van discipline, omdat zij geloven dat het iemand kan helpen terug te keren naar God. Andere christelijke interpretaties Niet alle christelijke kerken passen deze teksten op dezelfde manier toe. Sommige kerken zien de woorden van Paulus als bedoeld voor een specifieke situatie binnen de eerste christelijke gemeente. Andere kerken passen kerkelijke tucht toe zonder familiecontact volledig te verbreken. Weer andere christenen leggen de nadruk op vergeving, herstel en blijvende pastorale begeleiding. Hierdoor bestaan binnen het christendom verschillende opvattingen over de betekenis en toepassing van uitsluiting. Psychologische gevolgen van sociale uitsluiting De psychologie laat zien dat sociale uitsluiting veel meer is dan alleen het verliezen van contact. Mensen zijn sociale wezens. Familie, vrienden en de gemeenschap waartoe iemand behoort, vormen vaak een belangrijk deel van de identiteit. Wanneer iemand plotseling door een hele sociale groep wordt genegeerd of afgewezen, kan dat ingrijpende gevolgen hebben. Onderzoek laat zien dat langdurige sociale uitsluiting kan leiden tot: verdriet; gevoelens van eenzaamheid; depressieve klachten; angst; verlies van identiteit; traumatische stress; gevoelens van hopeloosheid. Sommige mensen hebben na uitsluiting jarenlang psychologische begeleiding nodig om de gevolgen te verwerken. Ook zijn er gevallen bekend waarin voormalige Jehovah's Getuigen suïcide hebben gepleegd of suïcidale gedachten ontwikkelden nadat zij het contact met hun familie en sociale netwerk verloren. Dat betekent uiteraard niet dat iedere uitsluiting tot zulke ernstige gevolgen leidt, maar het onderstreept wel dat sociale uitsluiting diep kan ingrijpen in het leven van mensen. Deze gevolgen mogen daarom niet worden onderschat. Verbinding met de psychologie In het hoofdstuk Psychologie van beïnvloeding leggen we uit hoe groepsprocessen werken. Daar wordt onder meer beschreven: conformeren; normatieve sociale invloed; groepsidentiteit; gehoorzaamheid aan autoriteit; cognitieve dissonantie; klassieke conditionering; herhaling. Deze psychologische mechanismen kunnen verklaren waarom groepsleden gezamenlijk bepaald gedrag vertonen, ook wanneer dat emotioneel moeilijk is. Veel Jehovah's Getuigen geloven oprecht dat zij Gods wil uitvoeren. Wanneer zij ervan overtuigd zijn dat een instructie van de organisatie gebaseerd is op de Bijbel, zullen zij deze vaak volgen uit loyaliteit aan God. Dat betekent niet automatisch dat zij geen medeleven voelen. Integendeel, veel Jehovah's Getuigen ervaren het verbreken van contact zelf ook als zeer pijnlijk. De psychologie laat echter zien dat mensen in hechte groepen gedrag kunnen uitvoeren waarvan zij geloven dat het noodzakelijk of liefdevol is, zelfs wanneer dit voor anderen ingrijpende gevolgen heeft. Hebben uitgesloten personen hiervoor gekozen? Binnen Jehovah's Getuigen wordt soms gezegd dat iemand zelf voor uitsluiting heeft gekozen door zich niet aan Bijbelse normen te houden of door afstand te nemen van het geloof. Veel voormalige Jehovah's Getuigen ervaren dit anders. Zij geven aan dat zij niet hun familie of vrienden wilden verliezen, maar dat zij andere overtuigingen ontwikkelden, persoonlijke keuzes maakten of niet langer geloofden wat de organisatie onderwees. Voor sommigen voelt het daarom alsof zij moesten kiezen tussen trouw blijven aan zichzelf of het behouden van hun dierbaren. Daarbij speelt ook een andere vraag. Veel Jehovah's Getuigen laten zich op jonge leeftijd dopen. Critici vragen zich af in hoeverre jongeren op dat moment de levenslange gevolgen van die beslissing volledig kunnen overzien, waaronder de mogelijkheid dat zij bij een latere geloofswijziging hun sociale netwerk kunnen verliezen. Voorstanders wijzen erop dat de doop een bewuste toewijding aan God is en dat iedere dopeling daarvoor een persoonlijke keuze maakt. Ook hierover bestaan verschillende opvattingen. De kracht van woorden In publicaties en lezingen worden afvalligheid en afvalligen soms beschreven met krachtige beelden en vergelijkingen. Bijvoorbeeld: een kwaaddoener; iemand die lijkt op "een hond die terugkeert naar zijn eigen braaksel" (een verwijzing naar Spreuken 26:11 en 2 Petrus 2:22); geestelijk gevaar; een besmettelijke invloed waarvan afstand moet worden gehouden. Binnen de psychologie is bekend dat herhaalde woorden en beelden invloed kunnen hebben op de manier waarop mensen anderen waarnemen. Wanneer bepaalde associaties vaak worden herhaald, kunnen automatisch gevoelens van afkeer, angst of voorzichtigheid ontstaan. Dat betekent niet dat iedere Jehovah's Getuige dezelfde gevoelens ervaart, maar het laat wel zien hoe taal en herhaling een rol kunnen spelen in groepsprocessen. In het hoofdstuk Herhaling en het onderbewuste gaan we hier uitgebreider op in. Zijn alle voormalige Jehovah's Getuigen tegen het geloof? Soms wordt de indruk gewekt dat voormalige Jehovah's Getuigen altijd proberen anderen van hun geloof af te brengen. De ervaringen van ex-Getuigen laten echter een gevarieerder beeld zien. Sommigen uiten inderdaad openlijk kritiek op de organisatie. Anderen spreken er nauwelijks over en willen vooral in rust verder leven. Weer anderen geven aan dat zij het verlies van familie en vrienden als het grootste verdriet ervaren en vooral hopen dat het contact ooit hersteld kan worden. Zoals bij iedere grote groep mensen verschillen ook voormalige Jehovah's Getuigen onderling sterk. Een vraag om over na te denken Veel religies vertrouwen erop dat hun leden, wanneer zij voldoende overtuigd zijn van hun geloof, zelf onderscheid kunnen maken tussen overtuigingen die zij wel of niet aannemelijk vinden. Dat roept een bredere vraag op: Als een geloof stevig geworteld is in persoonlijke overtuiging, in hoeverre is het dan noodzakelijk om contact met andersdenkenden volledig te vermijden? Over deze vraag bestaan binnen religie, filosofie en psychologie uiteenlopende opvattingen. Vragen om over na te denken Wat was het oorspronkelijke doel van uitsluiting in de eerste christelijke gemeenten? Is sociale afzondering hetzelfde als het volledig verbreken van familiecontact? Hoe verhoudt discipline zich tot mededogen? Welke psychologische gevolgen kan langdurige sociale uitsluiting hebben? Hoe kunnen geloofsovertuiging en menselijke verbondenheid met elkaar in balans worden gebracht? Over deze kennisbibliotheek ExJW.World wil geen overtuigingen opleggen. In deze kennisbibliotheek laten we zien wat de Bijbel zegt, welke verschillende interpretaties bestaan en welke historische, psychologische of wetenschappelijke inzichten daarbij een rol kunnen spelen. Wij moedigen bezoekers aan om zelf onderzoek te doen, verschillende bronnen te raadplegen en op basis daarvan hun eigen afgewogen conclusies te trekken.