G - Groepsloyaliteit

HERKENBARE VRAGEN Heb je weleens gedacht: Waarom voelde de geloofsgemeenschap als mijn echte familie? Waarom vond ik het vroeger moeilijk om kritiek van familie serieus te nemen? Waarom voelde het alsof mensen buiten mijn geloof mij niet echt konden begrijpen? Waarom voelde afstand nemen van de groep alsof ik mijn hele leven verloor? Waarom voelde ik me veiliger bij mensen uit mijn eigen geloof dan bij mijn eigen familie? Waarom bleef ik bepaalde waarschuwingen geloven, ook als mensen die van mij hielden iets anders zeiden? En waarom kan een groep zoveel invloed krijgen op hoe je naar jezelf en anderen kijkt? Dit raakt aan groepsloyaliteit . WAT IS GROEPSLOYALITEIT? Groepsloyaliteit betekent dat mensen zich sterk verbonden voelen met de groep waarvan zij deel uitmaken. Dat is heel normaal. Iedereen hoort graag ergens bij. We voelen ons vaak verbonden met: ons gezin; onze vrienden; een sportclub; een school; een politieke partij; een geloofsgemeenschap; of een land. Hoe belangrijker de groep wordt voor onze identiteit, hoe groter vaak onze loyaliteit aan die groep. Dat is geen zwakte. Het is een fundamenteel menselijk proces. WAAROM DOET ONS BREIN DIT? Duizenden jaren leefden mensen in kleine groepen. Alleen overleven was moeilijk. Samenwerken vergrootte de kans op veiligheid, voedsel en bescherming. Ons brein is daarom sterk gericht op verbondenheid. Wanneer we ergens echt bij horen, ervaren veel mensen: veiligheid; erkenning; liefde; betekenis; en identiteit. De groep wordt als het ware een deel van wie je bent. Onderzoek binnen de sociale psychologie laat zien dat mensen een belangrijk deel van hun identiteit ontlenen aan de groepen waarbij zij horen. Dit wordt beschreven in de Social Identity Theory van Henri Tajfel en John Turner. DE GROEP WORDT JE TWEEDE FAMILIE Veel groepen gebruiken woorden die verbondenheid versterken. Bijvoorbeeld: teamgenoot; kameraad; vriend; broeder; zuster; familie. Taal heeft invloed op hoe wij relaties beleven. Wanneer je jarenlang iemand "broeder" of "zuster" noemt, kan dat het gevoel versterken dat je werkelijk één familie bent. Veel religieuze gemeenschappen gebruiken zulke woorden omdat zij zich daadwerkelijk als een geestelijke familie zien. Psychologisch versterken zulke woorden ook het gevoel van saamhorigheid. Dat hoeft niet bewust of manipulatief bedoeld te zijn. Het laat zien hoe taal sociale verbondenheid kan versterken. WANNEER DE GROEP BELANGRIJKER WORDT DAN DE MENING VAN ANDEREN Wanneer mensen zich sterk met een groep identificeren, verandert soms ook de manier waarop zij informatie beoordelen. Bijvoorbeeld: Wie zegt het? Komt deze informatie van iemand binnen de groep? Of van iemand buiten de groep? Dat kan invloed hebben op hoeveel vertrouwen iemand aan informatie geeft. Dat zien we niet alleen binnen religies. Ook bij: politieke bewegingen; fanatieke supportersgroepen; bedrijven; sociale media; en andere hechte gemeenschappen. Mensen blijken vaak meer vertrouwen te hebben in mensen die zij als onderdeel van hun eigen groep zien. HOE KAN DIT HERKENBAAR ZIJN BINNEN EEN RELIGIEUZE OMGEVING? Voor veel Jehovah's Getuigen vormt de geloofsgemeenschap een belangrijk onderdeel van het dagelijks leven. Gemeenteleden ontmoeten elkaar regelmatig. Ze bestuderen samen de Bijbel. Ze gaan samen in de prediking. Ze helpen elkaar. Ze bezoeken congressen. Ze delen dezelfde toekomstverwachting. Voor veel mensen ontstaat daardoor een diepe verbondenheid. Sommige huidige en voormalige Jehovah's Getuigen beschrijven dat zij hierdoor de geloofsgemeenschap gingen ervaren als hun belangrijkste sociale netwerk. Dat betekent niet dat iedereen afstand neemt van familie buiten het geloof. Dat verschilt sterk per gezin. Wel beschrijven sommige voormalige leden dat spanningen konden ontstaan wanneer familieleden kritiek hadden op het geloof of probeerden hen van gedachten te veranderen. Wanneer een overtuiging nauw verweven raakt met iemands identiteit, kan kritiek op die overtuiging voelen als kritiek op jezelf. WAAROM VOELT KRITIEK SOMS ALS GEVAAR? Psychologen spreken soms over heilige waarden ( sacred values ). Dat zijn overtuigingen die voor iemand zo belangrijk zijn geworden dat ze niet alleen als een mening worden ervaren, maar als iets fundamenteels. Bij religieuze overtuigingen kan dat betekenen dat kritiek niet alleen voelt als een verschil van mening, maar als een bedreiging van iets wat heilig en wezenlijk is. Daardoor kunnen gesprekken met familie soms veel emotioneler verlopen dan beide partijen hadden verwacht. "DE WERELD" EN "WIJ" Veel religies maken onderscheid tussen mensen die dezelfde overtuiging delen en mensen die dat niet doen. Ook buiten religie zien we dat groepen zichzelf vaak omschrijven als "wij", tegenover "zij". Psychologisch noemen we dit ingroup- en outgroup-denken . Dat betekent niet automatisch dat mensen anderen haten. Wel kan het ervoor zorgen dat mensen: meer vertrouwen hebben in hun eigen groep; meer begrip voelen voor groepsgenoten; kritischer worden op informatie van buiten de groep. Dat is een algemeen menselijk verschijnsel. WANNEER DE GROEP JE IDENTITEIT WORDT Na verloop van tijd kunnen verschillende onderdelen van het leven met elkaar verweven raken. Je vrienden. Je geloof. Je toekomst. Je normen. Je familie. Je dagelijkse activiteiten. Je identiteit. Daardoor voelt het verlaten van een groep voor veel mensen niet alsof zij alleen een overtuiging veranderen. Het kan voelen alsof zij: hun vrienden verliezen; hun gemeenschap verliezen; hun toekomstbeeld verliezen; en soms zelfs een deel van zichzelf verliezen. Dat helpt ook verklaren waarom vertrekken uit een hechte gemeenschap zo ingrijpend kan zijn. WAT KUN JE ERMEE? Wanneer je merkt dat een groep een groot deel van je identiteit vormt, hoef je dat niet direct als goed of fout te beoordelen. Je kunt jezelf wel een aantal vragen stellen. Welke waarden van deze groep passen echt bij mij? Welke overtuigingen heb ik zelf onderzocht? Kan ik van mensen houden die anders denken? Voel ik mij vrij om vragen te stellen? Durf ik informatie van verschillende kanten te bekijken? Kan ik verbonden zijn met een groep zonder mijn eigen oordeel kwijt te raken? Een gezonde groep hoeft zelfstandig nadenken niet uit te sluiten. Verbondenheid en autonomie kunnen naast elkaar bestaan. VRAGEN OM OVER NA TE DENKEN Bij welke groepen hoor ik allemaal? Welke groep heeft de meeste invloed op mijn denken? Wie vertrouw ik automatisch? Waarom vertrouw ik die persoon? Kan ik waardering hebben voor mijn groep én erkennen dat andere groepen ook goede mensen kennen? Voel ik mij vrij om een andere conclusie te trekken dan mijn omgeving? Wie ben ik wanneer ik alle groepslabels even wegdenk? Welke waarden zijn echt van mij? SAMENVATTING Mensen hebben een natuurlijke behoefte om ergens bij te horen. Wanneer een groep belangrijk wordt, kan die groep onderdeel worden van onze identiteit. Daardoor kunnen vertrouwen, loyaliteit en verbondenheid groeien. Dat is een normaal psychologisch proces. Tegelijk blijft het waardevol om ruimte te houden voor een eigen oordeel. Verbondenheid hoeft namelijk niet te betekenen dat je jezelf verliest. Een sterke gemeenschap en zelfstandig denken kunnen naast elkaar bestaan. Wetenschappelijke bronnen Henri Tajfel & John Turner – Social Identity Theory Deze invloedrijke theorie beschrijft hoe mensen een deel van hun identiteit ontlenen aan de groepen waarbij zij horen en hoe dit hun denken en gedrag kan beïnvloeden. Muzafer Sherif – Robbers Cave Experiment Toonde aan hoe snel groepsvorming, loyaliteit en een "wij-zij"-gevoel kunnen ontstaan, maar ook hoe samenwerking vijandigheid tussen groepen kan verminderen. Jonathan Haidt – The Righteous Mind Beschrijft hoe morele overtuigingen en groepsbinding samenhangen en waarom mensen vaak eerst verbondenheid ervaren en pas daarna hun overtuigingen rationeel onderbouwen.