Z- Zelfbeeld

Herkenbare vragen Waarom twijfel ik zo vaak aan mezelf? Waarom voel ik me minder waard dan anderen? Waarom heb ik voortdurend bevestiging nodig? Waarom vind ik het moeilijk om mijn eigen keuzes te vertrouwen? Waarom voel ik me schuldig wanneer ik voor mezelf kies? Waarom weet ik soms niet eens meer wie ik ben? Wat is zelfbeeld? Je zelfbeeld is het beeld dat je van jezelf hebt. Het bestaat uit alles wat je over jezelf gelooft. Bijvoorbeeld: Ben ik goed genoeg? Ben ik slim? Ben ik liefde waard? Mag ik fouten maken? Ben ik belangrijk? Ben ik een goed mens? Dat beeld ontstaat niet vanzelf. Het wordt opgebouwd door alles wat je in je leven hebt meegemaakt. Door je ouders. Door school. Door vrienden. Door complimenten. Door kritiek. Door de groepen waarbij je hoort. Waarom doet ons brein dit? Een kind ontdekt wie het is door de reacties van anderen. Wanneer een kind vaak hoort: "Wat goed gedaan." groeit het vertrouwen. Wanneer een kind juist vaak hoort: "Dat moet beter." "Jehovah is verdrietig." "Je moet gehoorzamen." "Pas op dat je geen verkeerde keuzes maakt." kan het kind langzaam gaan geloven dat liefde afhankelijk is van prestaties of gehoorzaamheid. Ons brein wil erbij horen. Daarom nemen kinderen de boodschappen van belangrijke volwassenen vaak over alsof het feiten zijn. Voorbeelden uit het dagelijks leven Iemand maakt een fout op zijn werk. De één denkt: "Iedereen maakt fouten." De ander denkt: "Zie je wel... ik kan ook nooit iets goed doen." De gebeurtenis is hetzelfde. Het verschil zit in het zelfbeeld. Of iemand krijgt een compliment. Sommige mensen zeggen eenvoudig: "Dank je." Anderen reageren direct met: "Ach, dat stelt niets voor." Ook dat zegt vaak iets over hoe iemand zichzelf ziet. Hoe kan dit voorkomen binnen gesloten groepen? In iedere hechte groep kunnen groepsregels invloed hebben op het zelfbeeld. Wanneer iemand voortdurend leert dat hij pas waardevol is als hij voldoet aan bepaalde verwachtingen, kan hij zijn eigen waarde gaan verbinden aan zijn gedrag. Bij (voormalige) Jehovah's Getuigen kan dat zich bijvoorbeeld uiten in gedachten als: Ik ben alleen goed genoeg als ik gehoorzaam ben. Twijfelen maakt mij een slecht mens. Mijn eigen gevoelens zijn niet betrouwbaar. Ik moet eerst aan anderen denken. Ik ben verantwoordelijk voor hoe anderen over mij denken. Wanneer iemand de groep verlaat, verdwijnen die overtuigingen vaak niet direct. Veel mensen merken dat ze nog jarenlang streng voor zichzelf blijven, ook al geloven ze de oorspronkelijke overtuigingen niet meer. Dat is niet vreemd. Een zelfbeeld dat jarenlang is opgebouwd, verandert meestal stap voor stap. Wat kun je ermee? Het goede nieuws is dat een zelfbeeld niet vaststaat. Ons brein kan blijven leren. Dat betekent dat oude overtuigingen langzaam kunnen veranderen. Dat begint vaak met kleine vragen. Niet: "Wat klopt er niet aan mij?" Maar: "Waar heb ik dit eigenlijk geleerd?" Of: "Zou ik dit ook tegen een goede vriend zeggen?" Steeds vaker vriendelijk naar jezelf kijken is geen zwakte. Het is een manier waarop je brein nieuwe ervaringen opdoet. En juist die nieuwe ervaringen helpen om een gezonder zelfbeeld op te bouwen. Vragen om over na te denken Welke woorden gebruikte ik vroeger om mezelf te beschrijven? Welke woorden zou ik nu kiezen? Zijn die gedachten echt van mij? Of heb ik ze jarenlang van anderen gehoord? Wanneer voel ik me waardevol? Waar hangt mijn eigenwaarde eigenlijk van af? Hoe zou ik mezelf zien als ik was opgegroeid in een heel andere omgeving? Welke eigenschappen waardeer ik oprecht in mezelf? Hoe zou ik tegen mezelf praten als ik dezelfde vriendelijkheid gebruikte als tegenover een goede vriend? Samenvatting Een gezond zelfbeeld betekent niet dat je jezelf perfect vindt. Het betekent dat je weet dat je fouten mag maken, dat je mag groeien en dat jouw waarde als mens niet afhangt van prestaties, goedkeuring of het behoren tot een bepaalde groep. Zelfbeeld is geen eindpunt. Het is een verhaal dat je jezelf vertelt. En verhalen kunnen veranderen.