A - Afvalligheid

Herkenbare vragen Wat betekent afvalligheid precies? Is twijfelen aan een leerstelling al afvalligheid? Ben je afvallig wanneer je niet meer gelooft dat Jehovah’s Getuigen Gods organisatie zijn? Is de organisatie verlaten hetzelfde als Jehovah verlaten? Wanneer wordt kritiek of een andere overtuiging afvalligheid? En wie bepaalt uiteindelijk of iemand afvallig is? Wat betekent afvalligheid? In algemene religieuze zin betekent afvalligheid dat iemand een geloof of geloofsovertuiging die hij eerder aanhing verlaat of verwerpt. Binnen Jehovah’s Getuigen heeft het begrip een specifiekere en zwaardere religieuze betekenis. In publicaties van Jehovah’s Getuigen wordt afvalligheid beschreven als het zich afkeren van de ware aanbidding, het verlaten daarvan of het in opstand komen tegen Jehovah. Het begrip kan betrekking hebben op het bewust verwerpen van fundamentele geloofsovertuigingen en op het bevorderen van opvattingen die volgens Jehovah’s Getuigen tegen de Bijbelse waarheid ingaan. Afvalligheid betekent binnen de JG-context daarom meer dan alleen een vraag hebben of ergens over twijfelen . Twijfel is niet hetzelfde als afvalligheid Een Jehovah’s Getuige kan vragen hebben over een Bijbelse uitleg, een veranderde leerstelling, gebeurtenissen uit de geschiedenis van de organisatie of een beslissing van het Besturende Lichaam. Dat maakt iemand niet automatisch afvallig. Er bestaat verschil tussen: ‘Ik begrijp deze uitleg niet.’ ‘Ik twijfel of deze uitleg klopt.’ ‘Ik geloof niet meer dat deze uitleg klopt.’ ‘Ik probeer anderen ervan te overtuigen dat de leer van de organisatie onjuist is.’ Deze situaties kunnen binnen Jehovah’s Getuigen verschillend worden beoordeeld. Daarom is het belangrijk twijfel, onderzoek, geloofsverandering en het actief uitdragen van opvattingen die binnen de organisatie als afvallig worden beschouwd niet automatisch als hetzelfde te behandelen. Wat betekent ‘de waarheid verlaten’? Om afvalligheid binnen Jehovah’s Getuigen te begrijpen, is ook de uitdrukking ‘de waarheid’ belangrijk. Wanneer een JG zegt: ‘Hij heeft de waarheid verlaten’ , wordt daarmee meestal meer bedoeld dan dat iemand niet langer een bepaalde Bijbeltekst hetzelfde uitlegt. Jehovah’s Getuigen geloven dat zij de ware christelijke religie hebben gevonden en dat Jehovah een zichtbare organisatie gebruikt. Daardoor zijn geloof in Jehovah, Bijbelse waarheid en vertrouwen in zijn organisatie binnen het geloof nauw met elkaar verbonden. Iemand die vertrekt kan dezelfde gebeurtenis anders beschrijven: ‘Ik heb onderzocht wat ik geloofde en ben tot een andere conclusie gekomen.’ Hetzelfde proces kan daardoor van binnenuit worden beschreven als afvalligheid , terwijl degene die vertrekt het zelf als geloofsverandering ervaart. Is de organisatie verlaten hetzelfde als Jehovah verlaten? Niet noodzakelijk vanuit het perspectief van degene die vertrekt. Een voormalige JG kan bijvoorbeeld zeggen: ‘Ik geloof nog steeds in Jehovah en de Bijbel, maar niet meer dat Jehovah’s Getuigen exclusief zijn organisatie zijn.’ Een ander verliest juist zowel zijn vertrouwen in de organisatie als zijn geloof in God. Weer iemand wordt lid van een andere christelijke kerk. En iemand anders weet lange tijd niet meer wat hij gelooft. Binnen de leer van Jehovah’s Getuigen ligt dit ingewikkelder, omdat trouw aan Jehovah sterk verbonden is met zijn veronderstelde zichtbare organisatie. Daarom is ‘hij heeft Jehovah’s Getuigen verlaten’ niet voldoende informatie om te weten wat iemand werkelijk over Jehovah, Jezus of de Bijbel gelooft. Wat als je het niet eens bent met het Besturende Lichaam? Jehovah’s Getuigen kennen het Besturende Lichaam een bijzondere geestelijke verantwoordelijkheid toe. Volgens de huidige leer vormt het de ‘getrouwe en beleidvolle slaaf’ die geestelijk voedsel verstrekt. Tegelijk heeft de organisatie zelf gepubliceerd dat het Besturende Lichaam niet geïnspireerd en niet onfeilbaar is. Het kan volgens de eigen publicaties fouten maken in leerstellige uitleg of organisatorische leiding. Dat betekent dat het hebben van een vraag of meningsverschil niet automatisch bewijst dat iemand zich tegen Jehovah keert. Wel ontstaat er binnen het geloof een belangrijk verschil tussen persoonlijk vragen hebben en opvattingen actief bevorderen die fundamenteel strijdig zijn met de leer van Jehovah’s Getuigen . Daarom is de context belangrijk. Afvalligheid en informatie Jehovah’s Getuigen worden nadrukkelijk gewaarschuwd voor informatie van mensen die binnen de organisatie als afvalligen worden beschouwd. In officieel studiemateriaal wordt leden afgeraden materiaal van afvalligen te lezen, bekijken, beluisteren of verspreiden. Vanuit het geloofsperspectief van Jehovah’s Getuigen is de reden daarvoor geestelijke bescherming: afvallige informatie kan volgens hen iemands geloof en verhouding met Jehovah beschadigen. Een actieve JG kan daarom denken: ‘Waarom zou ik informatie bekijken van iemand die mij bewust van Jehovah probeert weg te trekken?’ Een twijfelende of voormalige JG kan daar een andere vraag tegenover stellen: ‘Hoe kan ik beoordelen of zijn beweringen onjuist zijn als ik niet zelf onderzoek waarop ze gebaseerd zijn?’ Die twee perspectieven helpen verklaren waarom informatie van voormalige leden zo’n gevoelig onderwerp kan zijn. Niet alle kritische informatie is automatisch waar Dat iemand kritisch is op Jehovah’s Getuigen maakt zijn informatie niet automatisch betrouwbaar. Een voormalige JG kan zich vergissen. Een website kan oude informatie gebruiken. Een video kan een uitspraak uit zijn context halen. Een persoonlijk verhaal kan een echte ervaring beschrijven zonder dat die ervaring representatief is voor iedere JG. Zelfstandig onderzoek betekent daarom niet dat je simpelweg van autoriteit wisselt. Niet: ‘ JW.org zegt het, dus het moet waar zijn.’ Maar óók niet: ‘Een ex-JG zegt het, dus het moet waar zijn.’ Een bruikbaardere vraag is: ‘Wat is de oorspronkelijke bron en kan ik de bewering zelf controleren?’ Wanneer wordt iemand als afvallig beschouwd? Dit is moeilijk in één zin samen te vatten, omdat niet iedere geloofstwijfel of afwijkende gedachte dezelfde betekenis heeft. Binnen de religieuze regels van Jehovah’s Getuigen kunnen bepaalde vormen van afvalligheid uiteindelijk aanleiding zijn voor gemeentelijke actie, vooral wanneer iemand bewust fundamentele leerstellingen verwerpt en afwijkende overtuigingen blijft bevorderen. Daarmee is er een belangrijk verschil tussen wat iemand in zijn hoofd denkt en wat iemand openlijk leert of probeert te verspreiden . Een persoon die twijfelt en onderzoek doet, bevindt zich dus niet automatisch in dezelfde situatie als iemand die actief probeert gemeenteleden tegen de leer van Jehovah’s Getuigen te laten ingaan. Afvalligheid en verwijdering Afvalligheid kan binnen Jehovah’s Getuigen een reden zijn waarom iemand uiteindelijk uit de gemeente wordt verwijderd . Maar niet iedereen die wordt verwijderd is afvallig. Iemand kan bijvoorbeeld worden verwijderd vanwege seksueel gedrag dat volgens de organisatie ernstig zondig is, dronkenschap of een andere ernstige overtreding waarbij volgens de ouderlingen geen berouw wordt getoond. Omgekeerd kan iemand allerlei twijfels hebben zonder verwijderd te zijn. De begrippen afvalligheid en verwijdering moeten daarom niet als synoniemen worden gebruikt. Waarom heeft het woord zoveel gewicht? Voor iemand die buiten Jehovah’s Getuigen staat kan afvalligheid klinken als een formeel woord voor het veranderen van religie. Binnen de JG-gemeenschap kan het veel zwaarder aanvoelen. Het kan worden verbonden met geestelijk gevaar, ontrouw aan Jehovah, misleiding en het proberen anderen van de waarheid weg te trekken. Daardoor kan iemand die voor het eerst ernstige twijfels krijgt niet alleen denken: ‘Wat als dit niet waar is?’ maar ook: ‘Wat als het verkeerd is dat ik dit überhaupt onderzoek?’ Dat zijn twee verschillende vragen. De eerste gaat over waarheid . De tweede over de vrijheid die iemand ervaart om naar die waarheid te zoeken . Wie bepaalt wat afvalligheid is? De leerstellige grenzen worden uiteindelijk bepaald door wat Jehovah’s Getuigen officieel als Bijbelse waarheid onderwijzen. Wanneer binnen een gemeente een concrete situatie ontstaat, kunnen ouderlingen moeten beoordelen wat iemand gelooft, zegt of doet en hoe dat zich verhoudt tot de religieuze normen van de organisatie. Daarbij is het goed onderscheid te maken tussen twee soorten beoordeling. Ouderlingen kunnen beoordelen of iemands uitspraken of gedrag volgens de normen van Jehovah’s Getuigen onder afvalligheid vallen. Maar volgens de Bijbel kan uiteindelijk alleen Jehovah het hart volledig kennen . Dat betekent dat een organisatorische beoordeling van iemands religieuze positie niet noodzakelijk hetzelfde is als volledige kennis van iemands motieven, geweten of persoonlijke verhouding met God. Kan iemand zichzelf helemaal niet als afvallig zien? Ja. Iemand kan door anderen als afvallig worden beschouwd en dat woord zelf volledig afwijzen. Hij kan bijvoorbeeld zeggen: ‘Ik heb Jehovah niet verlaten. Ik geloof alleen niet meer dat het Besturende Lichaam namens hem spreekt.’ Of: ‘Ik ben niet tegen Jehovah’s Getuigen. Ik vertel alleen waarom ik zelf niet meer geloof.’ Een actieve JG kan dezelfde uitspraken vanuit zijn religieuze kader anders beoordelen. Daarom is bij dit begrip de vraag ‘afvallig volgens wie?’ bijzonder relevant. Een label vertelt niet het hele verhaal Voormalige Jehovah’s Getuigen vormen geen homogene groep. Sommigen geloven nog in Jehovah. Sommigen blijven christen. Sommigen worden atheïst of agnost. Sommigen voeren actief campagne tegen de organisatie. Anderen willen vooral hun eigen leven verder opbouwen en spreken nauwelijks over Jehovah’s Getuigen. Daarom vertelt het woord afvallige of afvalligheid nooit automatisch het hele verhaal. Hetzelfde geldt andersom. Een voormalige JG die iedere actieve Jehovah’s Getuige uitsluitend geïndoctrineerd noemt, reduceert eveneens een persoon tot één verklaring. Een religieus label kan iets vertellen over iemands positie. Het vertelt niet automatisch wie iemand is. Om zelf over na te denken Welke overtuiging heeft iemand precies verlaten? Heeft hij Jehovah verlaten, de organisatie of maakt hij zelf onderscheid tussen beide? Twijfelt hij nog of heeft hij al een andere conclusie bereikt? Onderzoekt hij informatie of probeert hij actief anderen te overtuigen? Ken ik zijn eigen redenen, of alleen wat anderen over hem zeggen? Kan ik een bewering onderzoeken zonder vooraf te hoeven beslissen of de persoon die haar doet betrouwbaar of ‘afvallig’ is? Als mijn geloof waar is, wat zou zorgvuldig onderzoek daarvan dan moeten kunnen aantonen? Tot slot Afvalligheid is binnen Jehovah’s Getuigen een zwaar religieus begrip. Het betekent niet simpelweg dat iemand vragen heeft, twijfelt of een vergadering niet meer bezoekt. Het heeft betrekking op het zich afkeren van wat binnen de gemeenschap als ware aanbidding wordt beschouwd en kan, afhankelijk van overtuiging en gedrag, ernstige religieuze gevolgen hebben. Tegelijk kunnen twee mensen dezelfde geloofsverandering totaal verschillend beschrijven. Waar de één afvalligheid ziet, kan de ander spreken over onderzoek, gewetensvrijheid of een veranderde geloofsovertuiging . Daarom is naast ‘Is deze persoon afvallig?’ misschien een informatievere vraag: ‘Wat gelooft deze persoon werkelijk, wat heeft hij onderzocht en hoe is hij tot zijn conclusie gekomen?’ Bronnen JW.org - Hoe blijf je in Gods liefde? - Eindnoot 18: Afvalligheid JW.org - Voor eeuwig gelukkig!, les 58 - Blijf trouw aan Jehovah JW.org - Kan iemand ervoor kiezen geen Jehovah’s Getuige meer te zijn? JW.org - publicaties over afvalligheid en informatie van afvalligen De Wachttoren - februari 2017 - Wie leidt Gods volk in deze tijd? Watchtower Online Library - Afvalligheid Nieuwewereldvertaling - Handelingen 20:29, 30; 2 Thessalonicenzen 2:3; 2 Johannes 9-11; 1 Samuël 16:7 Zie ook in A-Z Begrippenlijst Jehovah’s Getuigen A - Afvallige - Wie wordt binnen Jehovah’s Getuigen als afvallige beschouwd? B - Besturend Lichaam - Welke rol heeft het Besturend Lichaam? D - De waarheid - Wat bedoelen JG’s wanneer zij over ‘de waarheid’ spreken? J - Jehovah’s organisatie - Wat wordt met deze uitdrukking bedoeld? V - Verwijdering - Wat betekent het als iemand uit de gemeente wordt verwijderd?