Angst voor Armageddon en schuldgevoel

Herkenbare vragen Waarom schrik ik nog steeds van oorlogen, rampen of politieke onrust? Waarom denk ik soms ineens: wat als het toch waar is? Waarom voel ik schuld wanneer ik iets doe wat vroeger niet mocht? Waarom kan mijn verstand iets anders geloven terwijl mijn lichaam toch angst reageert? En kan dit ook gebeuren bij iemand die nog steeds Jehovah’s Getuige is? Veel voormalige Jehovah’s Getuigen verwachten dat angst verdwijnt zodra ze mentaal loskomen. Je hebt onderzocht, conclusies getrokken en weet waarom je niet meer gelooft zoals vroeger. En toch kan er bij oorlog, klimaatnieuws, politieke onrust, ziekte, rampen of persoonlijke tegenslag plotseling een gedachte opkomen: Wat als het toch waar is? Maar dit onderwerp gaat niet alleen over ex-JG’s. Ook iemand die nog Jehovah’s Getuige is, kan zich afvragen hoeveel van zijn reactie voortkomt uit geloof en hoeveel uit angst. Je kunt oprecht geloven in Armageddon en tegelijkertijd onderzoeken wat jarenlang horen over het naderende einde psychologisch met je doet. De vraag van dit artikel is daarom niet: Bestaat Armageddon wel of niet? De vraag is: Wat kan langdurige angst voor Armageddon met een mens doen? Wanneer nieuws meer wordt dan nieuws Jehovah’s Getuigen leren dat bepaalde ontwikkelingen in de wereld passen binnen Bijbelse profetieën over de laatste dagen en gebeurtenissen die aan Armageddon voorafgaan. Wanneer je jarenlang vanuit dat kader naar de wereld hebt gekeken, kan nieuws daardoor een extra betekenis krijgen. Een oorlog is dan niet alleen een oorlog. Politieke onrust is niet alleen politieke onrust. Een aardbeving, epidemie of andere ramp kan onmiddellijk verbonden worden met een veel grotere vraag: Komt het einde nu dichterbij? Wanneer zulke verbanden jarenlang regelmatig worden gelegd, kan je brein ze steeds sneller gaan herkennen. Dat betekent niet automatisch dat je geloof waar of onwaar is. Het zegt iets over hoe mensen leren: gebeurtenissen, gedachten, emoties en lichamelijke reacties kunnen met elkaar verbonden raken. Daardoor kan iemand die later niet meer in de JG-uitleg van Armageddon gelooft tóch lichamelijke angst ervaren wanneer wereldnieuws hem aan vroeger doet denken. Je verstand kan zeggen: Ik geloof dit niet meer. Terwijl je lichaam reageert: Gevaar. ‘Wat als ze toch gelijk hebben?’ Die gedachte komt bij sommige ex-JG’s onverwacht terug. Je kunt jarenlang niet meer naar een vergadering zijn geweest en toch bij groot wereldnieuws ineens denken: Wat als ze toch gelijk hadden? Dat betekent niet automatisch dat je diep vanbinnen nog gelooft. Angst en overtuiging zijn niet hetzelfde. Een gedachte kan automatisch opkomen zonder dat je haar bewust onderschrijft. Dat onderscheid kan enorm belangrijk zijn. Je hoeft dus niet onmiddellijk opnieuw je hele geloofsovertuiging te beoordelen omdat je bang wordt. Je kunt eerst constateren: Ik voel angst. En daarna afzonderlijk vragen: Wat geloof ik eigenlijk? Armageddon-angst en schuldgevoel Angst voor Armageddon kan ook verbonden zijn met schuldgevoel. Misschien merk je spanning wanneer je iets doet wat binnen Jehovah’s Getuigen niet wordt aanvaard of vroeger voor jou verboden was. Een verjaardag vieren. Kerst vieren. Niet meer naar de vergaderingen gaan. Een relatie aangaan die binnen je vroegere geloof niet werd goedgekeurd. Kritische informatie bekijken. Of een medische beslissing over bloed anders beoordelen dan vroeger. Zelfs wanneer je overtuiging inmiddels veranderd is, kan ergens nog het gevoel bestaan: Ik doe iets verkeerd. Of zelfs: Straks word ik hiervoor gestraft. Dat is een bijzondere ervaring: rationeel ergens niet meer van overtuigd zijn en je er emotioneel toch schuldig over voelen. Schuldgevoel bewijst niet automatisch dat iets verkeerd is Dit is misschien een van de belangrijkste punten. Een schuldgevoel kan waardevol zijn. Wanneer je iemand pijn hebt gedaan, gelogen hebt of bewust iets hebt gedaan wat tegen je eigen waarden ingaat, kan schuld je helpen verantwoordelijkheid te nemen. Maar schuldgevoel is niet automatisch bewijs van schuld. Mensen kunnen zich ook schuldig voelen over dingen die zij van jongs af aan als verkeerd hebben leren zien. Daarom kun je jezelf bij schuldgevoel twee verschillende vragen stellen: Voel ik mij schuldig? en: Heb ik volgens mijn huidige waarden daadwerkelijk iets verkeerd gedaan? Die vragen lijken op elkaar, maar zijn niet hetzelfde. Ook voor actieve Jehovah’s Getuigen is dit een interessante vraag Misschien lees je dit terwijl je nog steeds Jehovah’s Getuige bent en volledig in Armageddon gelooft. Dan hoef je je geloof voor dit artikel niet opzij te zetten. Je kunt jezelf simpelweg afvragen: Dien ik Jehovah vooral omdat ik van hem houd en overtuigd ben van wat ik geloof — of speelt angst voor vernietiging ook een rol? Misschien is het antwoord: liefde. Misschien angst. Waarschijnlijk kan het zelfs een combinatie zijn. Dat onderzoeken hoeft je geloof niet noodzakelijk zwakker te maken. Als je overtuiging werkelijk van jezelf is, zou je ook eerlijk mogen onderzoeken welke rol angst daarin speelt . Herstel vraagt soms meer dan argumenten Voor iemand die Jehovah’s Getuigen heeft verlaten, kan het frustrerend zijn wanneer angst niet verdwijnt nadat de overtuiging veranderd is. Je hebt misschien tientallen artikelen gelezen. Historisch onderzoek gedaan. Bijbelteksten opnieuw bekeken. Je bent rationeel tot een andere conclusie gekomen. Waarom voel je het dan nog? Omdat emoties niet altijd onmiddellijk veranderen wanneer een overtuiging verandert. Nieuwe ervaringen kunnen tijd nodig hebben. Je kunt keer op keer meemaken: Ik stelde een kritische vraag en er gebeurde niets. Ik vierde een verjaardag en er gebeurde niets. Ik maakte mijn eigen keuze en ik was veilig. Ik zag angstaanjagend wereldnieuws, maar hoefde niet onmiddellijk in paniek te raken. Langzaam kan er een nieuwe ervaring naast de oude komen te staan. Geef de angst een naam Wanneer oude angst plotseling terugkomt, kan het helpen om eerst te herkennen wat er gebeurt. Bijvoorbeeld: ‘Ik merk dat dit nieuws mijn oude Armageddon-angst activeert.’ Of: ‘Mijn lichaam reageert sterk op iets wat ik jarenlang met gevaar heb verbonden.’ Daarmee zeg je niet dat je gevoel onzin is. Je zegt ook niet dat je zeker weet wat er in de toekomst zal gebeuren. Je maakt alleen onderscheid tussen: ik ervaar op dit moment angst en er is op dit moment daadwerkelijk direct gevaar. Dat kan al ruimte geven. Kijk ook naar je nieuwsgebruik Nieuws kan belangrijk zijn. Maar voortdurend oorlogen, rampen, klimaatproblemen en politieke conflicten volgen kan angst versterken — ongeacht iemands religieuze achtergrond. Wanneer je merkt dat wereldnieuws voortdurend oude eindtijdangst oproept, kan het helpen om vaste momenten te kiezen waarop je nieuws bekijkt en betrouwbare bronnen te gebruiken. Vraag jezelf af: Word ik hierdoor beter geïnformeerd, of word ik vooral banger? Je hoeft niet ieder filmpje, iedere voorspelling en iedere ramp voortdurend te volgen om goed geïnformeerd te zijn. Praat erover Lotgenotencontact kan veel herkenning geven. Alleen al horen: ‘Ik heb dat ook. Bij oorlog denk ik soms nog steeds onmiddellijk aan Armageddon.’ kan ervoor zorgen dat iemand zich minder alleen of vreemd voelt. Maar niet iedereen verwerkt zulke ervaringen hetzelfde. Sommige ex-JG’s hebben nauwelijks nog Armageddon-angst. Anderen ervaren die jaren later nog. En ook actieve Jehovah’s Getuigen kunnen angst voor Armageddon ervaren. Er bestaat geen standaardreactie die iedereen moet hebben. Wanneer professionele hulp verstandig kan zijn Wanneer angst zo sterk wordt dat je regelmatig paniek ervaart, slecht slaapt, voortdurend nieuws controleert, dagelijkse dingen vermijdt of psychisch steeds verder vastloopt, kan professionele ondersteuning verstandig zijn. Een hulpverlener hoeft niet zelf Jehovah’s Getuige of ex-JG te zijn, maar het helpt wanneer diegene bereid is de religieuze achtergrond serieus te nemen en niet onmiddellijk je geloof óf ongeloof probeert te bevestigen. Het doel hoeft niet te zijn iemand te vertellen wat hij moet geloven. Het doel kan zijn dat angst niet langer zijn leven bestuurt. Tot slot Misschien ben je nog Jehovah’s Getuige. Misschien twijfel je. Misschien ben je twintig jaar geleden vertrokken. Dan kun je totaal verschillende antwoorden hebben op de vraag of Armageddon werkelijk zal komen. Maar er is een andere vraag die ieder van ons kan onderzoeken: Maak ik mijn keuzes vanuit mijn eigen overtuiging — of vanuit angst voor wat er gebeurt als ik anders kies? Voor een ex-JG kan vrijheid beginnen met herkennen: Ik ben bang, maar ik hoef mijn angst niet automatisch te gehoorzamen. Voor een actieve JG kan dezelfde vraag misschien anders klinken: Als ik de angst voor vernietiging even wegdenk, zou ik dan nog steeds uit liefde en overtuiging voor hetzelfde geloof kiezen? Je hoeft het antwoord niet voor iemand anders te geven. Alleen jij kunt onderzoeken wat geloof, angst en vrije keuze voor jou betekenen.